Federacja Funduszy Lokalnych w Polsce - Fundusze Lokalne

pl en

Federacja / Aktualności

« powrót

2016-05-18

Fundusz lokalny - model na każdą społeczność

Fundusz lokalny to wciąż jeszcze nowy i mało znany model organizacji pozarządowej w Polsce. Mimo że pierwsze fundusze lokalne powstawały w Polsce pod koniec lat 90., dla wielu jest to  wciąż nowy temat.

Najkrócej mówiąc, fundusz lokalny to apolityczna organizacja dobroczynna, której misją jest poprawa jakości życia mieszkańców danej społeczności. Fundusz wspiera różnorodne potrzeby środowiska, angażując przy tym jak najwięcej osób, instytucji, firm, które wspólnie działając mają większą skuteczność. Amerykańskie fundusze lokalne zajmują się głównie pozyskiwaniem środków i finansowym wspieraniem różnych grup w społeczności, europejskie fundusze prowadzą też różnego rodzaju działania animacyjne, edukacyjne czy kulturalne.

Na czym polega fenomen funduszu lokalnego?

Przede wszystkim na jego uniwersalnych cechach, które sprawdzają się świetnie w amerykańskich, azjatyckich czy europejskich warunkach. Pomimo wielu różnic: w prawie, mentalności, kulturze i religii sprawdzają się w protestanckich Czechach, chrześcijańskim Meksyku, islamskiej Turcji, prawosławnej Rosji i Ukrainie, czy buddyjskiej Sri Lance.

Ten uniwersalizm ma odniesienie także do podejścia do darczyńców, bo fundusz lokalny zaprasza do współpracy każdego: zarówno tych o zasobniejszych portfelach, jak i tych, którzy mają skromniejsze możliwości finansowe. Fundusz lokalny angażuje różne środowiska dając możliwość niemal wszystkim wsparcia szlachetnych celów, o czym więcej informacji poniżej.

 

Jak działają fundusze lokalne?

W naszych realiach mamy tylko dwie formuły dla organizacji pozarządowej: fundację lub stowarzyszenie (nie licząc stowarzyszeń zwykłych), ale jest kilka cech, które wyróżniają fundusz lokalny spośród tysięcy organizacji pozarządowych działających w Polsce.

 

Działa na określonym obszarze geograficznym

Fundusz lokalny służy konkretnemu obszarowi geograficznemu, takiemu jak gmina lub powiat. Obszar geograficzny, na którym działa fundusz lokalny najczęściej wymieniany jest w nazwie, dokumentach prawnych i informacyjnych danej organizacji (np. Fundusz Lokalny Ziemi Biłgorajskiej czy Fundusz Lokalny Masywu Śnieżnika). Darczyńcy z tej zdefiniowanej przez fundusz społeczność wspierają te działania, które są ważne i potrzebne dla tejże społeczności. W polskich warunkach, darczyńcami funduszy lokalnych są też osoby, instytucje spoza obszaru geograficznego działania funduszu.

 

Kieruje nim niezależny organ zarządzający

Organ zarządzający funduszu (czyli rada) jest niezależny od wszelkich innych podmiotów działających w danej społeczności. Skład rady odzwierciedla przekrój społeczności, ale też żadna z instytucji lokalnych (czy grup społecznych) nie może mieć większości w radzie.

Z reguły rada jest kadencyjna, co zapewnia funduszowi dopływ nowych osób z nowymi pomysłami. W radzie zasiada zwykle od kilku do kilkudziesięciu osób.

 

Jest niezależny i bezstronny

Fundusz lokalny jest niezależny od wpływu organów rządowych czy organizacji charytatywnych. Nie jest to też instytucja zakładana przez samorządy, w celu służenia interesom samorządu miasta czy powiatu. Ale z reguły współpracuje z samorządami, które są naturalnymi partnerami funduszu. Fundusz lokalny realizuje interes społeczny, wznosząc się ponad partykularne interesy i cele, kieruje się zasadami bezstronności, różnorodności kierunków działania oraz publicznej odpowiedzialności. Unika konfliktu interesów i angażowania się w politykę. Fundusz lokalny w USA nie reprezentuje tylko jednej grupy etnicznej lub religijnej. W funduszu pracują osoby cenione z uwagi na swój udział w rozwiązywaniu problemów obywatelskich i znające daną społeczność.

 

Odpowiedzialność publiczna i przejrzystość

Fundusz lokalny publikuje i rozpowszechnia roczne sprawozdania zawierające informacje organizacyjne i finansowe. W ten sposób dba o przejrzystość i jawność.

 

Budowanie kapitału wieczystego.

Fundusz lokalny jest powołany na długie lata, amerykańskie mają już ponad sto lat. Dlatego gospodaruje wpłaconymi przez darczyńców środkami finansowymi tak, by długofalowo osiągać dochód przeznaczany na cele społeczne. Zebrane darowizny tworzą pulę środków, które są nienaruszalne i nieustannie pomnażane i jedynie zyski z inwestycji są wykorzystywane na finansowanie różnorodnych działań społecznych. Taki kapitał żelazny daje funduszowi stabilność, niezależność i trwałość. Kapitałem żelaznym zarządza albo rada albo specjalnie powołana w tym celu komisja finansowa, składająca się ze specjalistów. Oprócz budowania kapitału żelaznego, fundusze lokalne pozyskują środki na finansowanie bieżących działań, np. programy grantowe, stypendialne, prowadzenie świetlic czy szkoleń dla młodzieży i dorosłych.

 

Aktywność w zbieraniu funduszy i pomoc dla darczyńców.

Fundusz lokalny aktywnie zabiega o nowe, przede wszystkim duże darowizny od różnych lokalnych darczyńców (często zamożnych obywateli oraz firm), zasilając swój żelazny kapitał i finansując bieżące programy oraz pomaga darczyńcom w spełnianiu ich filantropijnych zamierzeń. W Stanach Zjednoczonych działalność filantropijna (zarówno indywidualna, jak i korporacyjna) ma dużo większe znaczenie w świadomości obywateli niż w Polsce. W polskich warunkach fundusze lokalne skupiają więcej wysiłków na rozwiązywaniu problemów społecznych, na wspieraniu aktywności obywatelskiej i na rozwijaniu pasji - dobrymi przykładami są tu działania takie jak: Żywiec z Pasją, Fundusz WyMODELuj swoje marzenia realizowany w powiecie biłgorajskim czy Program stypendialny Przekaż Dalej, który zaczął działać w powiecie ełckim.

 

Filantropia/rozwój lokalny.

W amerykańskich warunkach fundusz lokalny działa przede wszystkim jako instytucja przyznająca granty, wspierając różnorodne charytatywne działania w dziedzinach takich jak: edukacja, kultura i sztuka, ochrona zdrowia, rozwój społeczny, ochrona środowiska oraz sprawy obywatelskie. W warunkach europejskich fundusze lokalne nie tylko finansują ale też realizują różnorodne działania służące rozwojowi lokalnemu. Angażując różnorodnych darczyńców, promując ich działania, fundusz lokalny rozwija nowe trendy w działalności filantropijnej - pokazuje, że każdy może być dobroczyńcą, nie tylko ci najbogatsi. Także postawa członków rady buduje modę na dobroczynność.

 

Kreatywne i innowacyjne podejście i nastawienie na zmianę społeczną

Fundusz lokalny pełni funkcję lidera w określaniu potrzeb społecznych i w rozwiązywaniu najważniejszych problemów lokalnych. Występuje jako organizacja ułatwiająca przeprowadzanie różnych działań i jest realizatorem tych działań, a także występuje jako mediator w sprawach istotnych dla lokalnych społeczności. Dlatego wiele funduszy lokalnych prowadzi innowacyjne działania w swojej społeczności, które wyznaczają nową jakość, z jednej strony budując kulturę filantropii, z drugiej zaś pomagając potrzebującym. Przykładem może tu być Rajski Ogród realizowany przez Nidzicki Fundusz Lokalny.

 

Łączy duże i małe darowizny, łączy pomysły i środowiska

Fundusz lokalny jest elastyczny i szybko potrafi dostosować się do zmieniających się potrzeb społeczności. Angażuje wielu obywateli we wspieranie potrzeb społeczności, tworząc między innymi fundusze imienne, aby upamiętnić ważną dla darczyńcy osobę lub jego samego i wspierać ważne dla niego/niej cele (przykładem może tu być Fundusz Wieczysty im. Marianny Orańskiej w kotlinie kłodzkiej, czy Fundusz Stypendialny im. Józefa Kilisia w Nidzicy), fundusze celowe (np. Fundusz Sportu, Fundusz Zdrowia czy Fundusz Kobiet, które działają w powiecie biłgorajskim), czy fundusze na rzecz określonego środowiska (np. Fundusz Domu Dziecka, Chmielecki Fundusz Oświaty czy Fundusz Twardowski prowadzone przez Fundusz Lokalny Ziemi Biłgorajskiej).

 

Fundusz celowy lub imienny może utworzyć zarówno jedna osoba czy jedna firma, jak i wiele osób czy firm. Środki można wpłacić jednorazowo, lub wpłacać cyklicznie - fundusz lokalny jest elastyczny i otwarty na różne formy współpracy. Najstarszy kanadyjski fundusz lokalny - the Winnipeg Foundation oferuje każdemu utworzenie funduszu lokalnego i daje możliwość budowania go przez 3-5 lat, aby uzbierać wymaganą minimalną kwotę potrzebną do uruchomienia wydzielonego funduszu.

 

Fundusz lokalny ma także bogatą ofertę dla wolontariuszy - każdy może podarować funduszowi swoje umiejętności i czas. Fundusze lokalne prowadzą bogatą gamę działań, w których znajdzie się przestrzeń dla każdego, kto chciałby pomóc rozwijać swoją społeczność.

 

Skąd wziął się pomysł na fundusz lokalny?

Idea funduszy lokalnych przywędrowała z USA do Polski pod koniec lat 90. XX wieku. Wtedy w Europie działało już kilka funduszy (m.in. na Słowacji), zaś w USA fundusze lokalne miały wtedy ponad 80-letnią tradycję działania i miliardy dolarów na swoich kontach bankowych. Ale trzeba pamiętać o dwóch podstawowych czynnikach, które różnią Polskę i USA w tym zakresie: Stany Zjednoczone mają długą „tradycję dawania”, czyli dzielenia się ze społecznością swoimi pieniędzmi, umiejętnościami i czasem. Amerykanie poznają wolontariat już w początkowych latach edukacji, młodzież dostaje dodatkowe punkty w procesie ubiegania się o przyjęcie do kolejnych szkół, wielu pracodawców zwraca uwagę na profil kandydata również pod kątem zaangażowania społecznego. Ponadto, w USA jest dobrze rozwinięta idea CSR (Społecznie Odpowiedzialnego Biznesu) i większość firm wspiera lokalne potrzeby, choćby i po to, aby budować wizerunek firmy, która jest częścią społeczności, „firmy-dobrego obywatela”. Drugi istotny czynnik, który wpływa na rozwój dobroczynności w USA to system podatkowy i prawny. Przekazanie ogromnego majątku swoim spadkobiercom obarczone jest bardzo wysokimi podatkami. Często zamożni obywatele amerykańscy przekazują część majątku spadkobiercom, a pozostała część jest przekazywana na powołanie fundacji - wtedy podatki są zdecydowanie niższe. Między innymi dlatego w USA jest tak dużo fundacji rodzinnych. Nie chcę przez to powiedzieć, że fundacje prywatne, rodzinne powstają w USA wyłącznie w celach zmniejszenia podatków. Dla wielu założycieli fundacji istotną kwestią był lub jest prestiż społeczny czy chęć zbudowania żywego pomnika (zwłaszcza w przypadku fundacji nazwanych imieniem fundatora czy osoby dla niego bliskiej). Należy pamiętać, że fundacje rodzinne nie są wyłącznie powoływane testamentem, bardzo często są tworzone i zarządzane jeszcze za życia darczyńcy (jak choćby fundacja Billa i Melindy Gates).

Ale podatki to nie jedyna zachęta państwa do budowania społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności do tworzenia funduszy lokalnych. Otóż w prawie amerykańskim istnieje dość długa lista typów organizacji czy instytucji wraz z przypisanymi im obowiązkami i przywilejami (m.in. przywilejami podatkowymi). Fundusz lokalny, ze względu na swoją otwartość na społeczność i wspólnotowe zarządzanie nim, jest na szczycie tej listy i ma najwięcej przywilejów, które spływają także na ich darczyńców. Inaczej mówiąc bardziej opłaca się przekazać darowiznę na fundusz lokalny niż na prywatną fundację.

W Polsce jesteśmy na początku tej drogi, na razie takie same przywileje mają fundacje korporacyjne, jak i małe wiejskie stowarzyszenia. Pierwszym skowronkiem w tej sprawie była ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, która wyróżnia organizacje pożytku publicznego spośród pozostałych NGO, dając tym pierwszym trochę więcej przywilejów, jak choćby możliwość pozyskiwania 1% podatku dochodowego od osób fizycznych. Wiele polskich funduszy lokalnych korzysta z tej możliwości i buduje w ten sposób nie tylko kapitał finansowy, ale także kapitał społeczny, tworząc solidną bazę sprzyjających im obywateli.

Iwona Olkowicz

« powrót

Organizacje wspierające i członkowskie

Federacja Funduszy Lokalnych w Polsce
nr konta: BGŻ 14 2030 0045 1110 0000 0220 9610

ul. T. Kościuszki 65
23-400 Biłgoraj

tel. 84 686 48 77
kom. 505 551 217

e-mail: ffl@ffl.org.pl